Wielu pacjentów zgłaszających się do apteki skarży się na uciążliwe dolegliwości, jakie odczuwają po spożyciu posiłków, zwłaszcza ciężkostrawnych - ciężkość czy ucisk w okolicy wątroby, wzdęcia. Wielu z nich po posiłkach odczuwa nudności, bądź też uczucie pełności w nadbrzuszu. Preparaty zawierające wyciągi z roślin leczniczych są w takich przypadkach niezastąpione. Oto krótka charakterystyka pierwszej z nich.

Ostropest plamisty (Silybum marianum) znany jest niemal na wszystkich kontynentach, głównie w basenie Morza Śródziemnego i na terenach o zbliżonym klimacie w Ameryce Północnej i Południowej. Spotykany również w Polsce. Pokrój rośliny jest łatwo rozpoznawalny ze względu na charakterystyczne koszyczki kwiatowe. Mają barwę purpurową lub fioletową. Po okresie kwitnienia w lipcu i sierpniu ostropest wydaje owoce (Silybi mariani Fructus), które są cenionym surowcem farmaceutycznym. Zawierają około 1-3% flawonolignanów - sylibiny, sylichrystyny i sylidioniny, określanych łącznie mianem sylimaryny. Uznano je za główny składnik aktywny odpowiedzialny za działanie farmakologiczne wyciągów produkowanych z owoców ostropestu. Za najbardziej aktywną spośród trzech składników sylimaryny uważa się sylibinę (zwaną też sylilbininą), która to jest odpowiedzialna głównie za hepatoprotekcyjne działanie wyciągów. W aptekach dostępne są produkty zawierające wyciągi etanolowe suche. Dla uzyskania maksymalnej efektywności działania, stosuje się preparaty doustne zawierające wyciągi o zawartości sylimaryny nawet 80%.

Mechanizm działania sylimaryny, a głównie sylibiny polega na bezpośrednim wiązaniu się z zewnętrzną powierzchnią i zmianie struktury błony komórkowej hepatocytów i blokowaniu takich wiązań z substancjami o charakterze potencjalnych toksyn. Ochronne działanie sylibiny obserwowano w badaniach in vitro po podaniu etanolu i acetaminofenu. Cały kompleks sylimaryny ma działanie antyoksydacyjne. Stwierdzono też, że nasila produkcję naturalnych antyoksydantów organizmu ? glutationu w hepatocytach oraz dysmutazy ponadtlenkowej w erytrocytach. Dzięki sylimarynie możliwa jest stymulacja wzrostu nowych hepatocytów, a więc zdolności regeneracyjnych wątroby. Sylimaryna posiada również zdolność hamowania procesu włóknienia wątroby. Na podstawie przeprowadzonych badań klinicznych Komisja E zaaprobowała wyciągi z ostropestu plamistego do leczenia toksycznych uszkodzeń wątroby i leczenia wspomagającego chronicznych chorób zapalnych wątroby oraz jej marskości.

Badania kliniczne wykazały, że aktywność ta odnosi się głównie do zmian wywołanych przez alkohol. Liczne, choć o niewielkim zasięgu, badania wskazują na skuteczność wyciągów z ostropestu w leczeniu przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby (WZW), czego wyrazem są pozytywne zmiany histologiczne w obrębie wątroby oraz obniżenie poziomów markerów wątrobowych (AST i ALT). Wstępne badania wskazują też na korzystne działanie wyciągów z ostropestu u osób leczonych długotrwale specyfikami, których głównym działaniem niepożądanym jest hepatotoksyczność. Kolejne wskazania do stosowania wyciągów z ostropestu plamistego to zaburzenia trawienne (dyspeptyczne),
a szczególnie funkcjonalne zaburzenia dróg żółciowych. Wyciągi zawierające sylimarynę są uważane za bezpieczne i dlatego stosowane są powszechnie.

Piśmiennictwo:

1. Mark Blumenthal The ABC Clinical Guide to Herbs, American Botanical Council, Austin, Texas, 2003.
2. Blumenthal / Goldberg / Brinckmann Herbal
Medicine, Expanded Commission E Monographs,
American Botanical Council, Austin, Texas, 2000.
3. Monografia Silybum marianum w: Alternative
Medicine Review. Monographs - Volume 1. Thorne
Research, Dover 2002.